Παιδί και όρια, φροντίδα ή τιμωρία;

Τι είναι τα όρια;

  • Όλα τα «όχι», τα «πρέπει», τα «μη», που λέμε στα παιδιά μας.
  • Οι απαγορεύσεις και οι ευθύνες που τους αναθέτουμε.
  • Οι κανόνες που οργανώνουν τη ζωή όλων των μελών μιας οικογένειας.
  • Ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορέσει το παιδί να αναπτύξει το δυναμικό του – γνωστικό και ψυχοσυναισθηματικό.

Μοιάζουν λοιπόν με φροντίδα!

Ωστόσο, πολύ συχνά, οι γονείς νιώθουμε ότι «τιμωρούμε» το παιδί μας όταν του αρνούμαστε κάτι, όταν το ματαιώνουμε… Είναι σημαντικό τότε να θυμόμαστε ότι το παιδί μεγαλώνει, αναπτύσσεται ψυχικά και συναισθηματικά και μέσα από τη ματαίωση. Έχει διδακτική αξία η ματαίωση, καθώς διδάσκει αξίες, στάσεις και συμπεριφορές. Χρειάζεται να υπάρχουν «όρια» εξωτερικά, προκειμένου να μπορέσει μεγαλώνοντας το παιδί να αναπτύξει και εσωτερικά όρια, να είναι δηλαδή σε θέση να ελέγχει τον εαυτό του και τις παρορμήσεις του και να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του.

  • Ο έλεγχος των παρορμήσεων και η ανάπτυξη της ηθικής συνείδησης αποτελούν σημαντικότατα αναπτυξιακά επιτεύγματα και βασικές συνιστώσες της ψυχικής οργάνωσης του παιδιού.

Το να είμαστε γονείς δεν είναι εύκολη υπόθεση και κανείς δε γεννήθηκε γνωρίζοντας το «πώς» πρέπει να συμπεριφέρεται ένας γονιός. Αυτό που μας καθοδηγεί είναι το ένστικτο να φροντίσουμε τα παιδιά μας, καθώς και τα μοντέλα διαπαιδαγώγησης των πατρικών μας οικογενειών. Τα συναισθήματα που γεννιούνται κατά τη διάρκεια είναι πολλά και συχνά περίπλοκα. Η οριοθέτηση των παιδιών και η βαθύτερη κατανόηση τους δεν αφορά μόνο τα δικά τους συναισθήματα, αλλά και τα δικά μας. Όταν δεν αναγνωρίζουμε και δεν συνειδητοποιούμε πως πραγματικά νιώθουμε βάζοντας «τα όρια», υπονομεύουμε τους ίδιους μας τους εαυτούς. Ερωτήματα που χρειάζεται να απαντήσουμε:

  • Πως νιώθουμε όταν τα παιδιά μας αμφισβητούν το ρόλο και την εξουσία μας;
  • Απογοητευμένοι; Θυμωμένοι; Ντροπιασμένοι; Ανίκανοι; Ένοχοι; Όλα αυτά μαζί;
  • Πόσο έτοιμοι είμαστε να δούμε πώς εμείς αντιδρούμε;
  • Πόσο αντέχουμε να αναγνωρίσουμε τέτοια συναισθήματα στον εαυτό μας, χωρίς να θεωρήσουμε ότι αυτά μας κάνουν λιγότερο «καλούς γονείς»;

Χρήσιμες συμβουλές:

  • Κρίνουμε τη συμπεριφορά, όχι το ίδιο το παιδί και διαφοροποιούμε το συναίσθημα από την πράξη. Αναγνωρίζουμε, σεβόμαστε, αποδεχόμαστε όλα τα συναισθήματα, αλλά όχι και όλες τις συμπεριφορές. Και αυτό είναι κάτι που μπορούμε να πούμε ευθέως στο παιδί: «Μπορείς να είσαι στεναχωρημένος/η, θυμωμένος/η, όχι όμως να χτυπάς τους άλλους». «Καταλαβαίνω ότι αυτό δε σου αρέσει, αλλά είναι κάποια πράγματα για τα οποία αποφασίζουν οι μεγάλοι».
  • Τα παιδιά κατανοούν και δέχονται τα όρια μόνο όταν αυτά είναι σαφή, σταθερά και αναγνωρίσιμα.
  • Θέτουμε τα όρια εξ’ αρχής και πριν η κατάσταση ξεφύγει εκτός ελέγχου. Σε αντίθετη περίπτωση θα είναι μάλλον δύσκολο και για εμάς να «μαζέψουμε την κατάσταση», αλλά και το παιδί θα είναι σε μεγάλη ένταση για να καταφέρει να μας ακούσει.
  • Αποφεύγουμε τις άγονες αντιπαραθέσεις και αναζητούμε τρόπους εκτόνωσης της έντασης, αναγνωρίζοντας ότι το παιδί δεν μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Απομάκρυνση από το πεδίο μάχης, χιούμορ, εμπλοκή σε κάποια άλλη δραστηριότητα…
  • Αρχή του Εδώ και Τώρα : η επικοινωνία με το παιδί χρειάζεται να εστιάζει στη δεδομένη χρονική στιγμή και στη συγκεκριμένη κατάσταση. Οι αναφορές στο παρελθόν, οι γενικεύσεις (πάντα τα ίδια κάνεις…) και οι προφητείες για το μέλλον (δε θα αλλάξεις ποτέ…), είναι συνήθως απαξιωτικές και καθόλου βοηθητικές στην επίλυση μιας κρίσης.
  • Οι συνέπειες πρέπει να είναι άμεσες και σχετικές με ό,τι έγινε. Μια τιμωρία που έρχεται με χρονική καθυστέρηση ή που το περιεχόμενό της είναι άσχετο με το λόγο για τον οποίο επιβάλλεται, μπερδεύει και θυμώνει, δεν διαπαιδαγωγεί.
  • Το παιδί μαθαίνει από αυτό που κάνουμε, όχι από αυτά που λέμε. Το προσωπικό παράδειγμα είναι εκείνο που μένει και εγγράφεται στο παιδί.
  • Αν μια συμπεριφορά του παιδιού είναι ιδιαίτερα έντονη, επαναλαμβανόμενη, ασυνήθιστη, προκαλεί ανησυχία και δυσκολία στην οριοθέτηση, καλό είναι να ζητείται η συμβουλή κάποιου ειδικού.